πτύχωση


πτύχωση
(Γεωλ.). Στη γεωλογία είναι το φαινόμενο κατά το οποίο τα στρώματα των πετρωμάτων, υποκείμενα σε σύνθετες δυνάμεις, οι οποίες αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια των μεγάλων ορογενετικών κινήσεων του γήινου φλοιού, ανυψώνονται και πτυχώνονται, προκαλώντας τη γένεση των ορεινών αλύσεων. Οι πτυχές προκύπτουν από την επίδραση οριζόντιων ή εφαπτόμενων δυνάμεων, σε αντίθεση με τα ρήγματα, που είναι αποτέλεσμα κατακόρυφων δυνάμεων. Οι πτυχές καταλαμβάνουν μεγάλες εκτάσεις του φλοιού της Γης και έχουν πλάτος από μερικά εκατοστά του μέτρου έως λίγα χιλιόμετρα, ενώ υπάρχουν και πτυχές ηπειρωτικών αναλογιών που φτάνουν σε πλάτος εκατοντάδων χιλιομέτρων. Σε κάθε πτυχή διακρίνονται οι πλευρές, το κορυφαίο, το πυθμαίο και ο άξονας. Αξονικό επίπεδο μιας πτυχής είναι η επιφάνεια που τη διαιρεί σε λιγότερο ή περισσότερο συμμετρικά μέρη. Όταν το αξονικό επίπεδο είναι κατακόρυφο, η πτυχή λέγεται συμμετρική, ενώ, όταν είναι οριζόντιο, ονομάζεται κατακεκλιμένη. Σε μια τέτοια πτυχή, η μία πλευρά της είναι κανονική, ενώ η άλλη ανεστραμμένη, οπότε τα αρχαιότερα στρώματα εμφανίζονται επάνω στα νεότερα. Τα στρώματα της ανεστραμμένης πλευράς είναι πολύ λεπτότερα και τεταμένα, γι’ αυτό με μια ισχυρή ώθηση μπορεί να δημιουργηθεί ένα πτυχωσιγενές ρήγμα, δηλαδή ρήγμα παράλληλο προς την πτυχή. Η ανεστραμμένη πλευρά εξαφανίζεται τότε τελείως και η κανονική πλευρά της πτυχής επικαλύπτει τα στρώματα του συγκλίνου που ακολουθεί, δημιουργώντας πολλές φορές σημαντικές μετατοπίσεις που φτάνουν και τα 100 χλμ. Έτσι προκύπτουν τα καλύμματα ή καλύμματα επωθήσεων. Η δομή αυτή των καλυμμάτων είναι κλασική στις Άλπεις, όπου παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά. Όταν τα στρώματα που υφίστανται ορογενετική κίνηση είναι ομοογενή, η π. είναι γενικά αρμονική, ενώ, όταν εναλάσσονται στρώματα διαφορετικής φύσης, τότε εμφανίζεται συχνά δυσαρμονική. Όταν επάνω από τα μαλακά πετρώματα υπάρχουν σκληρά, μπορεί τα σκληρά αυτά πετρώματα να γλιστρούν επάνω στα μαλακά σαν ανεξάρτητη μάζα, να πάθουν αποκόλληση και κατόπιν να πτυχωθούν, μππορεί και να μη συμβεί όμως έτσι. Στο φαινόμενο αυτό, της αποκόλλησης και της π. των στρωμάτων στη συνέχεια, οφείλεται πολλές φορές ο σχηματισμός ολόκληρων οροσειρών, όπως του Ιούρα στη Γαλλία. Ο προσδιορισμός της ηλικίας των π. είναι πολύ δύσκολος, γιατί συχνά παρεμβαίνουν οι εξωγενείς παράγοντες και διαβρώνουν τα νεότερα πτυχωμένα στρώματα, ή ακόμα μια νέα π. περιπλέκει την τεκτονική δομή μιας περιοχής. Πάντως ισχύει η αρχή ότι κάθε π. είναι νεότερη από το νεότερο στρώμα της πτυχωθείσας σειράς και αρχαιότερη από το στρώμα που επικάθεται σε ασυμφωνία επάνω στα πτυχωθέντα στρώματα. Με βάση την αρχή αυτή καθορίστηκαν τέσσερις κύκλοι μεγάλων π., από το Kάμβριο ως σήμερα, και στις οποίες οφείλεται η δημιουργία των παλαιών οροσειρών της Γης: ο χουρώνιος, ο καληδόνιος, ο ερκύνιος ή βαρίσκιος και ο αλπικός. Η γένεση των κυριότερων οροσειρών της Γης και ειδικότερα της Ευρώπης οφείλεται στον αλπικό κύκλο ορογένεσης, που γι’ αυτό θεωρείται ως το μεγαλύτερο τεκτονικό γεγονός. Στο σχέδιo κάτω, τρεις διαφορετικοί τύποι πτυχώσεων: α) συμμετρική πτυχή: το αξονικό επίπεδο είναι κατακόρυφο· β) πλαγιαστή πτυχή: το αξονικό επίπεδο είναι σχεδόν οριζόντιο· γ) καλύμματα. Στη φωτογραφία, αλλεπάλληλες πτυχώσεις στο βουνό Πλαταριά της Θεσπρωτίας. Στο σχέδιo κάτω, τρεις διαφορετικοί τύποι πτυχώσεων: α) συμμετρική πτυχή: το αξονικό επίπεδο είναι κατακόρυφο· β) πλαγιαστή πτυχή: το αξονικό επίπεδο είναι σχεδόν οριζόντιο· γ) καλύμματα. Στη φωτογραφία, αλλεπάλληλες πτυχώσεις στο βουνό Πλαταριά της Θεσπρωτίας. Πτυχωμένοι και ανορθωμένοι ασβεστόλιθοι στην περιοχή του φράγματος Κρεμαστών, στην Αιτωλοακαρνανία.
* * *
η, Ν [πτυχώνω]
1. (για φορέματα) ο σχηματισμός πτυχής ή πτυχών
2. γεωλ. τεκτονική διεργασία που οδηγεί στον σχηματισμό πτυχών από στρώματα και από αρχικά οριζόντια επίπεδα
3. η πτυχή.

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • πτύχωση — η ο σχηματισμός πτυχών, το σούρωμα, το ζάρωμα: Πτυχώσεις της γης …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • γεωλογία — Επιστήμη που μελετά την εξελικτική ιστορία της Γης και την υλική σύσταση των δυνάμεων που την διαμόρφωσαν. Αναλυτικότερα, η γ. εξετάζει τα διαδοχικά στάδια εξέλιξης του πλανήτη μας, τους διάφορους παράγοντες που επέδρασαν στη διαμόρφωση της… …   Dictionary of Greek

  • αιώνες, γεωλογικοί — Η ιστορία της Γης διαιρείται σε πέντε αιώνες: (α) αρχαϊκόςαρχαιοζωικός (που περιλαμβάνει και τον προτεροζωικό, ορισμός που δεν επικράτησε τελικά), (β) πρωτογενήςπαλαιοζωικός, (γ) δευτερογενήςμεσοζωικός, (δ) τριτογενήςκαινοζωικός, (ε) τεταρτογενής …   Dictionary of Greek

  • καληδόνια ορεογένεση — Η πρώτη από τις μεγάλες αναταραχές που επέδρασαν στον φλοιό της Γης κατά τη διάρκεια του παλαιοζωικού αιώνα και προκάλεσαν την πτύχωση των πετρωμάτων και τη γένεση σημαντικών ορεινών αλυσίδων, ιδιαίτερα στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη. Το… …   Dictionary of Greek

  • τεκτονική — Κλάδος της γεωλογίας, που μελετά τις παραμορφώσεις των πετρωμάτων του φλοιού της Γης. Ερευνά δηλαδή τα ρήγματα και τις πτυχές (ειδική τ.), τις δυνάμεις του εσωτερικού της Γης και τα φαινόμενα που προκάλεσαν τις διαταράξεις αυτές και οδήγησαν στη… …   Dictionary of Greek

  • ορεογένεση — Το σύνολο των γεωλογικών φαινομένων που προκάλεσαν τον σχηματισμό των ορεινών αλυσίδων. Ο κλάδος της γεωλογίας που διατυπώνει τις διάφορες υποθέσεις περί ορεογένεσης ονομάζεται τεκτονική και μελετά τις αιφνίδιες παραμορφώσεις (πτυχώσεις,… …   Dictionary of Greek

  • πλισ(σ)ές — ο, και πλισ(σ)έ, το, Ν 1. κανονική και πυκνή πτύχωση υφάσματος κατά ορισμένα διαστήματα, πιέτα 2. ύφασμα που φέρει τέτοια πτύχωση («φούστα πλισ[σ]έ ή πλισ[σ]εδωτή» γυναικείο ένδυμα κατασκευασμένο από ύφασμα που έχει υποστεί πλισάρισμα). [ΕΤΥΜΟΛ.… …   Dictionary of Greek

  • Ιράν — Επίσημη ονομασία: Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν Παραδοσιακή ονομασία: Περσία Έκταση: 1.648.000 τ. χλμ. Πληθυσμός: 65.540.226 (2002) Πρωτεύουσα: Τεχεράνη (6.758.845 κάτ. το 1996)Κράτος της νοτιοδυτικής Ασίας στη Μέση Ανατολή. Συνορεύει στα Β με το… …   Dictionary of Greek

  • Ισπανία — Επίσημη ονομασία: Βασίλειο της Ισπανίας Έκταση: 504.782 τ. χλμ. Πληθυσμός: 40.037.995 (2001) Πρωτεύουσα: Μαδρίτη (2.882.860 κάτ. το 2000)Κράτος της νοτιοδυτικής Ευρώπης, στην Ιβηρική χερσόνησο. Συνορεύει στα ΒΑ με τη Γαλλία και την Ανδόρα, στα Δ… …   Dictionary of Greek

  • Ταϊλάνδη — Κράτος της νοτιοανατολικής Ασίας. Ανατολικά συνορεύει με το Λάος και την Καμπότζη και νότια με τη Μαλαισία. H Tαϊλάνδη (πρώην Σιάμ) εκτείνεται στη μεγάλη επίπεδη ζώνη που σχηματίζεται στην καρδιά της χερσονήσου της Iνδοκίνας, βλέπει προς τον… …   Dictionary of Greek


Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.